Definicja: Okres kredytowania to czas, na jaki zaciągany jest kredyt, liczony od momentu wypłaty środków (uruchomienia kredytu) do ostatecznej spłaty ostatniej raty. Innymi słowy, jest to umowny okres spłaty zobowiązania kredytowego. W terminologii finansowej używa się także pojęcia tenor kredytu na określenie okresu kredytowania. W praktyce podaje się go w miesiącach lub latach i stanowi jeden z podstawowych parametrów każdej umowy kredytowej. Może trwać od kilku miesięcy do nawet kilkudziesięciu lat – w zależności od rodzaju kredytu oraz indywidualnych ustaleń między klientem a bankiem.

Zastosowanie: Długość okresu kredytowania ma bezpośredni wpływ na wysokość miesięcznej raty oraz łączny koszt kredytu. Z zasady: im dłuższy okres spłaty, tym niższa pojedyncza rata, ale jednocześnie wyższy całkowity koszt odsetkowy; im krótszy okres, tym rata wyższa, ale za to mniej odsetek zapłaconych w sumie i szybsze uwolnienie się od długu. Dlatego wybór okresu kredytowania jest ważną decyzją – należy wyważyć między komfortem niższych rat a ogólnym kosztem i czasem spłaty zobowiązania.

W praktyce dostępne minimalne i maksymalne okresy kredytowania zależą od rodzaju produktu finansowego oraz polityki kredytowej banku:

• Kredyty hipoteczne – zwykle udzielane na długie okresy, nawet 20-30 lat (spotykane maksima to 35 lat). Banki preferują jednak, by okres nie przekraczał momentu, gdy kredytobiorca osiągnie określony wiek (np. 70-75 lat), stąd młodsi klienci mogą otrzymać maksymalny okres, a starszym klientom banki ograniczają dostępny okres spłaty. Nadzór finansowy (KNF) rekomenduje proponowanie raczej krótszych okresów (np. 25 lat) w celu ograniczenia ryzyka nadmiernych kosztów po stronie klientów.
• Kredyty gotówkowe (konsumenckie) – są to zobowiązania krótsze. Zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim ich maksymalny okres to przeważnie 120 miesięcy (10 lat). W praktyce wiele pożyczek gotówkowych jest udzielanych na 1-5 lat, choć w niektórych bankach można rozłożyć spłatę nawet na wspomniane 8-10 lat.
• Kredyty samochodowe i ratalne – zazwyczaj mieszczą się w przedziale od 6 miesięcy do kilku (np. 5-8) lat, zależnie od wartości finansowanego dobra i preferencji klienta.
• Kredyty firmowe – tutaj okres zależy od przeznaczenia kredytu (inwestycyjny może być na kilkanaście lat, obrotowy często na rok odnawialny). Dla uproszczenia można przyjąć, że każdy rodzaj kredytu ma pewne typowe zakresy czasu spłaty, a bank ustala swoje minima i maksima dla danego produktu.

Jak widać, maksymalne dopuszczalne okresy spłaty różnią się w zależności od rodzaju kredytu. Ostateczna długość spłaty jest zwykle wyborem kredytobiorcy (w ramach dostępnych limitów) i powinna być dostosowana do jego możliwości finansowych oraz planów życiowych.

Wybór odpowiedniego okresu kredytowania powinien uwzględniać sytuację finansową kredytobiorcy. Oto dwie perspektywy:

• Krótszy okres kredytowania – oznacza wyższe raty, co wymaga od kredytobiorcy większej zdolności do comiesięcznych spłat. Zaletą jest natomiast znacznie niższy koszt odsetek: oddając dług szybciej, płacimy od niego odsetki przez mniej czasu. Dodatkowo szybciej stajemy się wolni od zobowiązania, co może być korzystne psychologicznie i finansowo (np. wcześniej można zaciągnąć kolejny kredyt na inny cel, jeśli poprzedni jest już spłacony).
• Dłuższy okres kredytowania – oznacza niższą miesięczną ratę, dzięki czemu kredyt staje się bardziej dostępny dla osób o mniejszych dochodach lub wyższych bieżących wydatkach. Rozłożenie spłaty na większą liczbę rat poprawia zdolność kredytową (łatwiej „zmieścić” ratę w budżecie), ale wadą jest wyższa suma odsetek zapłaconych w całym okresie. Kredyt spłacany bardzo długo może też oznaczać długotrwałe obciążenie finansowe, które ogranicza nasze możliwości budżetowe na kolejne lata. Warto też pamiętać, że przy bardzo długim okresie wzrasta niepewność co do warunków ekonomicznych – np. stopy procentowe mogą ulec znaczącym zmianom, co może istotnie wpłynąć na wysokość rat przy kredycie o zmiennym oprocentowaniu.

W trakcie spłaty istnieje możliwość zmiany okresu kredytowania, choć wymaga to zwykle zgody banku i podpisania aneksu do umowy. Jeśli sytuacja finansowa kredytobiorcy się pogorszy i rata staje się zbyt dużym obciążeniem, bank może zgodzić się na wydłużenie okresu spłaty (co obniży ratę) – często odbywa się to poprzez refinansowanie kredytu lub konsolidację, jeśli jest więcej zobowiązań. Odwrotna sytuacja, gdy kondycja finansowa się poprawi, pozwala rozważyć skrócenie okresu kredytowania, np. poprzez nadpłatę części kapitału. Skrócenie wymaga najczęściej formalnego aneksu, ale skutkuje zmniejszeniem łącznych kosztów i szybszym zakończeniem spłaty. Należy jednak pamiętać, że zmiana okresu kredytowania w trakcie trwania umowy to modyfikacja warunków – bank może pobrać opłatę za sporządzenie aneksu, a także ponownie ocenić zdolność kredytową klienta przy prośbie o wydłużenie czasu spłaty.

W praktyce przy wysokich kwotach kredytów (np. hipotecznych) wielu klientów wybiera najdłuższy możliwy okres, aby obniżyć raty do akceptowalnego poziomu – dopuszczając możliwość wcześniejszych nadpłat, gdy sytuacja na to pozwoli. Natomiast dla relatywnie niewielkich pożyczek konsumenci częściej decydują się na krótsze okresy, by szybciej uporać się z długiem i nie płacić zbyt dużo odsetek.

Przykłady:

1. Pan Jan planuje wziąć kredyt w kwocie 50 000 zł. Rozważa dwa warianty: spłatę w ciągu 5 lat albo 10 lat, przy założeniu stałego oprocentowania 8% rocznie. Dla okresu 5-letniego miesięczna rata wyniesie ok. 1014 zł, a łączna kwota odsetek zapłaconych przez cały okres to ok. 11 000 zł. Natomiast dla okresu 10-letniego rata spadnie do ok. 606 zł, ale suma odsetek w całym okresie wzrośnie do ok. 23 000 zł. Widać wyraźnie, że wydłużenie okresu niemal dwukrotnie zmniejsza ratę, lecz odsetki łączne rosną ponad dwukrotnie. Pan Jan musi zdecydować, czy priorytetem jest dla niego niższa rata (wariant 10-letni), czy minimalizacja kosztu kredytu (wariant 5-letni).
2. Państwo Kowalscy zaciągnęli kredyt hipoteczny na 30 lat, aby uzyskać możliwie niską ratę przy wysokiej kwocie zobowiązania. Po kilku latach ich sytuacja finansowa poprawiła się – awanse w pracy zwiększyły dochody, a koszty utrzymania zmalały. Zdecydowali się więc skrócić okres kredytowania, aby szybciej pozbyć się długu. W porozumieniu z bankiem zwiększyli wysokość rat (nadpłacając kredyt lub renegocjując umowę) tak, by pozostały okres spłaty wyniósł 20 lat zamiast 30. Dzięki temu zaoszczędzą na odsetkach kilkadziesiąt tysięcy złotych, a kredyt spłacą o 10 lat wcześniej niż pierwotnie zakładano.
3. Pani Olga początkowo wzięła niewielki kredyt na 3 lata, z ratą dopasowaną do swojego budżetu. Niestety, niespodziewane wydatki sprawiły, że spłata zaczęła sprawiać trudności – raty stanowiły zbyt duży ciężar co miesiąc. Zwróciła się do banku z prośbą o wydłużenie okresu kredytowania do 5 lat. Bank przeanalizował ponownie zdolność kredytową i ze względu na dobrą historię spłat wyraził zgodę. Po podpisaniu aneksu rata Pani Olgi zmalała, co pozwoliło jej łatwiej regulować zobowiązanie. Trzeba jednak pamiętać, że wydłużenie okresu spłaty oznacza, iż finalnie odda ona bankowi więcej odsetek (rozkładając dług na dłuższy czas), a kredyt będzie towarzyszył jej finansom przez kolejne dwa lata dłużej.
4. Pan Piotr, mający 50 lat, planował zaciągnąć kredyt hipoteczny i liczył na rozłożenie spłaty na 30 lat, aby raty były jak najniższe. Bank jednak, kierując się swoją polityką (maksymalny wiek kredytobiorcy przy spłacie ostatniej raty to 70 lat), zaproponował maksymalnie 20-letni okres kredytowania. Oznaczało to wyższą miesięczną ratę niż w wariancie 30-letnim, co wpłynęło na obniżenie zdolności kredytowej i zmusiło pana Piotra do wnioskowania o nieco mniejszą kwotę kredytu. Przykład ten pokazuje, że wiek kredytobiorcy może ograniczać dostępny okres spłaty i pośrednio wpływać na warunki finansowania – w tym przypadku zmusiło go to do poszukiwania nieco tańszego mieszkania lub zgromadzenia większego wkładu własnego.

Podsumowując, okres kredytowania należy dostosować do własnych możliwości i celów – zbyt krótki może przeciążyć domowy budżet wysoką ratą, zbyt długi oznacza natomiast wyższe koszty całkowite. Świadome wybranie okresu spłaty pozwala zoptymalizować zarówno bieżące obciążenie finansowe, jak i sumę odsetek oddawanych bankowi.