Kapitał w kontekście kredytu oznacza podstawową kwotę pożyczonych pieniędzy, którą kredytodawca oddaje do dyspozycji kredytobiorcy. Innymi słowy, jest to sama suma otrzymana od banku (lub innej instytucji finansowej) bez uwzględnienia odsetek czy dodatkowych kosztów. Kapitał bywa nazywany też kwotą główną lub nominałem kredytu. W momencie wypłaty środków cała przekazana kwota stanowi kapitał zadłużenia – to od niej naliczane są odsetki i na jej zwrot umawiają się strony w umowie kredytowej. W trakcie spłaty kredytu kapitał stopniowo maleje, ponieważ każda wpłacona rata zawiera część kapitałową, która redukuje początkową kwotę długu. Docelowo, po spłaceniu wszystkich rat, kapitał jest spłacony w całości, co oznacza zakończenie zobowiązania.

Należy podkreślić, że kapitał to ta część długu, którą pożyczyliśmy i którą musimy zwrócić, natomiast odsetki, prowizje i inne opłaty to koszty dodatkowe za korzystanie z tego kapitału lub za obsługę kredytu. W związku z tym w całkowitej kwocie do spłaty wyróżniamy sumę kapitału oraz sumę kosztów. Na przykład jeśli ktoś pożycza 10 000 zł na rok przy pewnym oprocentowaniu i opłatach, to 10 000 zł stanowi kapitał (dług główny), zaś wszystko ponad tę kwotę – wynagrodzenie kredytodawcy (odsetki, prowizja itp.). Z punktu widzenia kredytobiorcy korzystne jest jak najszybsze zmniejszanie kapitału, ponieważ od pozostającej do spłaty kwoty kapitału naliczane są odsetki. Im mniejszy aktualny kapitał do spłaty, tym mniejsze odsetki bieżące.

W języku finansów słowo kapitał może mieć różne znaczenia w zależności od kontekstu. W przypadku kredytów mamy na myśli kapitał obcy (pożyczony), który należy oddać. Istnieje też pojęcie kapitału własnego – np. środki finansowe posiadane przez przedsiębiorstwo lub osobę prywatną, które nie pochodzą z długu. Warto nie mylić tych pojęć: kapitał własny to nasze środki, a kapitał kredytu to pieniądze cudze, które otrzymaliśmy i które podlegają zwrotowi. Dla przejrzystości terminologii, w bankowości często używa się doprecyzowania „kapitał kredytu” albo „saldo kapitału do spłaty” właśnie w odniesieniu do bieżącej kwoty pozostałej do oddania.

Zastosowanie

Znajomość pojęcia kapitału jest ważna dla zrozumienia mechanizmu spłaty kredytu oraz kalkulacji kosztów. Bank w momencie udzielenia kredytu udostępnia kapitał kredytobiorcy, a następnie oczekuje jego zwrotu wraz z należnymi odsetkami. Z punktu widzenia banku kapitał to kwota, którą „zainwestował” w kredyt dla klienta – dlatego zanim udzieli finansowania, ocenia zdolność kredytową klienta i ryzyko, czy ten kapitał do niego wróci.

Po każdej zapłaconej racie bank aktualizuje saldo pozostałego kapitału. W harmonogramie spłat lub w systemie bankowości kredytobiorca może na bieżąco sprawdzić, ile kapitału pozostało do spłaty po danym miesiącu. Banki informują również, jaka część danej raty została przeznaczona na spłatę kapitału, a jaka na odsetki – tak, aby klient miał pełną świadomość struktury swoich płatności i wiedział, jaki jest postęp w oddawaniu pożyczonej kwoty.

W praktyce wysokość kapitału ma bezpośredni wpływ na koszty kredytu. Po pierwsze, im wyższy pożyczony kapitał, tym wyższe sumaryczne odsetki do zapłacenia (przy tym samym oprocentowaniu i okresie spłaty), ponieważ od większej kwoty naliczany jest koszt. Po drugie, kapitał wpływa na wysokość rat – większa kwota rozłożona na taką samą liczbę rat oznacza wyższe raty miesięczne. Dlatego planując kredyt, warto pożyczać tylko tyle kapitału, ile faktycznie potrzebujemy; nadmierne zadłużanie się podnosi późniejsze obciążenie domowego budżetu.

Zrozumienie roli kapitału pomaga też w decyzjach o ewentualnych nadpłatach lub wcześniejszej spłacie kredytu. Nadpłata kredytu, czyli wpłata dodatkowych pieniędzy poza harmonogramem, jest zwykle zaliczana przede wszystkim na poczet spłaty kapitału (chyba że umowa stanowi inaczej). Dzięki temu zmniejsza się bieżące saldo kapitału, od którego bank liczy przyszłe odsetki. W efekcie nadpłacając kapitał kredytu możemy skrócić okres spłaty lub obniżyć kolejne raty, a przede wszystkim zmniejszyć łączny koszt odsetkowy zobowiązania. Przykładowo, jeżeli po kilku latach spłaty kredytu hipotecznego klient otrzyma dodatkowe środki i wpłaci jednorazowo znaczną kwotę na poczet kapitału, to bank przeliczy harmonogram – zadłużenie kapitałowe spadnie, zatem kolejne naliczane odsetki będą niższe. To jeden z najskuteczniejszych sposobów oszczędzania na kosztach kredytu: szybsza spłata kapitału oznacza mniej naliczonych odsetek w przyszłości.

W wielu umowach kredytowych możemy spotkać termin karencja w spłacie kapitału. Oznacza on czasowe zawieszenie spłaty części kapitałowej rat, na przykład na kilka miesięcy lub lat, przy jednoczesnym opłacaniu tylko odsetek. Karencja bywa stosowana np. w kredytach studenckich (gdzie przez czas studiów spłaca się same odsetki, a kapitał zaczyna się spłacać po ich zakończeniu) albo jako pomoc dla kredytobiorców w trudnej sytuacji finansowej. Należy jednak pamiętać, że niespłacany w trakcie karencji kapitał nie znika – jego uregulowanie nastąpi później, co zwykle oznacza albo wyższe kolejne raty, albo wydłużenie okresu kredytowania. Niemniej karencja może dać chwilową ulgę w obciążeniach, gdy jest to potrzebne.

Przykłady

Przykład 1: Jeśli zaciągamy kredyt w wysokości 50 000 zł, to kapitał początkowy naszego długu wynosi właśnie 50 000 zł. Załóżmy, że kredyt jest rozłożony na 5 lat spłaty w równych ratach miesięcznych. Pierwsza rata może wynieść około 1 000 zł, z czego powiedzmy 700 zł to odsetki, a 300 zł stanowi spłatę kapitału. Po wpłaceniu tej raty pozostały kapitał do spłaty zmniejszy się do 49 700 zł (pomijamy wpływ ewentualnych prowizji czy ubezpieczeń). Następna rata również zostanie podzielona – znów pewna część zmniejszy kapitał (np. o kolejne ~305 zł), a reszta pójdzie na odsetki. Po roku regularnego płacenia rat kapitał może być już zredukowany do ok. 40 000 zł. Z każdym miesiącem rosnąć będzie część kapitałowa raty, bo odsetki liczone od malejącego długu będą coraz mniejsze. Finalna, 60. rata tego kredytu będzie prawie w całości kapitałowa – spłaci ostatnie kilkaset złotych z 50 000 zł, które pożyczyliśmy, plus drobną część odsetek naliczonych od tej resztki.

Przykład 2: Wyobraźmy sobie kredyt zaciągnięty na sfinansowanie samochodu: kwota 30 000 zł na 3 lata. Kapitał początkowy wynosi 30 000 zł. Po roku spłaty, jeśli raty były regularne, zadłużenie kapitałowe mogło spaść np. do 20 000 zł (czyli spłaciliśmy 10 000 zł kapitału w ciągu roku). Oznacza to, że przez kolejny rok odsetki będą naliczane już tylko od 20 000 zł, nie od 30 000 zł – miesięczny koszt odsetkowy będzie zatem niższy niż na początku. Gdyby w tym momencie kredytobiorca zdobył dodatkowe środki i zdecydował się wcześniej spłacić np. 5 000 zł kapitału jednorazowo, to pozostały kapitał zmniejszyłby się do 15 000 zł. Bank mógłby zaproponować skrócenie okresu kredytu lub obniżenie przyszłych rat – tak czy inaczej, odsetki za kolejne miesiące będą liczone już od 15 000 zł, co wyraźnie zmniejszy ich kwotę. W rezultacie całkowity koszt odsetek, który poniesie klient, będzie mniejszy niż pierwotnie zakładano, ponieważ szybciej pozbył się części kapitału.

Przykład 3: W przypadku kredytu hipotecznego klient wnosi czasem tzw. wkład własny, np. 20% ceny nieruchomości. Jeśli mieszkanie kosztuje 500 000 zł, a klient ma 100 000 zł wkładu własnego, to potrzebuje od banku 400 000 zł – ta kwota stanie się kapitałem kredytu. Zastosowanie wkładu własnego zmniejsza kapitał pożyczany, co ma wielorakie korzyści: niższe raty, mniejsze odsetki do zapłaty oraz często lepsze warunki kredytu (banki premiują niższy stosunek długu do wartości zabezpieczenia). W tym przykładzie kapitał kredytu wynosi 400 000 zł; gdyby klient nie miał wkładu, musiałby pożyczyć 500 000 zł kapitału, co oznaczałoby wyższe zadłużenie i wyższe koszty. Po uruchomieniu kredytu 400 000 zł to kwota, którą klient jest dłużny bankowi i którą będzie spłacał przez kolejne, powiedzmy, 30 lat. Każda zapłacona rata będzie zmniejszać ten kapitał – początkowo bardzo powoli, ale z biegiem lat coraz szybciej.